Д.Ходулов аатынан Майатааҕы народнай театр 62-с театральнай сезонун «Манньыаттаах Уола» испиктээгинэн арыйда

Д.Ходулов аатынан Майатааҕы народнай театр 62-с театральнай сезонун «Манньыаттаах Уола» испиктээгинэн арыйда. <br>«Манньыаттаах Уола» испиктээх Николай Степанов «Сын Монетного» айымньытыгар олоҕуран И.М.Сосин аатынан киин библиотека специалиһа Надежда Васильевна Сидорова тылбааһынан, сценарийынан туруорулунна. Николай Степанов «Сын Монетного» кинигэтэ саас 2025 сыллаахха сүрэхтэммитэ. Туруорааччы режиссер Данил Осипов «Манньыаттаах» фонда салайааччытын Масаха Мэхээһи кытта үлэлэһэн, бэйэтин кытыннаран, куоракка буолбут испиктээх билиэттэрин харчыта Манньыаттаахтар Аһыкайга баар дьиэлэрин реставрациятын проектнай-сметнай документациятын оҥотторорго ананан фондаҕа бэриллэр. Испиктээх ахсынньы 4 күнүгэр Павловскайга, ахсынньы 6 күнүгэр Майаҕа, ахсынньы 8 күнүгэр П.А.Ойуунускай аатынан Саха академическэй театрга иккитэ толору саалаларга көрөөччү иннигэр көрдөрүлүннэ. Сахатеатрга улууспут баһылыга Д.И.Тихонов, СӨ култуураҕа уонна духуобунай сайдыы миниистирэ А.И.Ноев, «Сын Монетного» кинигэ ааптара Н.В.Степанов, Никифоровтар аймахтара М.Н.Иванова уонна да атыттар күндү ыалдьыт буоллулар.<br>Дьокуускайга буолар күнүгэр Р.Г.Васильев аатынан кыраайы үөрэтэр түмэл быыстапка туруорбута испиктээх суолтатын үрдэттэ. Манна Манньыаттаах Уолун ууһун туттар малларын Николай Игнатьев-Тимир Байбал аҕалбыта, Лоомтука музейа Манньыаттаах аймахтарын иһитин-хомуоһун, киэргэллэрин, хаартыскаларын, Манньыаттаах Уолун портретын уонна Хаптаҕайтан төрүттээх Анна Иннокентьевна Григорьева диэн Хаҥалас баайдара Силиннэр аймахтара ханна да көстө илик фотоальбомун туруорбута. <br> «Манньыаттаах Уола» испиктээх бары артыыстарын, сүрүн оруоллары толорооччулары, режиссер Данил Осиповы, үлэлэспит, сүүрбүт-көппүт дьоммутун эҕэрдэлиибит! <br>Туспа махталбытын биллэрэбит П.А.Ойуунускай аатынан Саха академическэй театр салалтатыгар, чуолаан дириэктэр П.Т.Макаровка, администратор Д.П.Марковка, А.П.Николавевка, сыана үлэһиттэригэр, бары өйөөбүт дьоммутугар; реквизиты бэлэмнииргэ, көстүүмнэри тигэргэ көмөлөспүт үөрэтэр-оҥорон таһаарар киин кэлэктиибигэр, дириэктэр – Эдуард Захаров; таҥас-сап уларсыбыт дьоммутугар Михайлова Екатерина Васильевнаҕа, Скрябин Анатолий Агитовичка, Стручков Егор Гаврильевичка, Никанорова Наталья Петровнаҕа, Прокопьева Нюргуяна Семеновнаҕа, Степанова Анжелика Рудольфовнаҕа, Скрябина Мария Прокопьевнаҕа, «Айыллаан» култуура киинин уус-уран салайааччытыгар Степанова Татьяна Юрьевнаҕа, ону тэҥэ транспорынан көмөлөспүт И.Г.Игнатьев аатынан Хара орто оскуолатын дириэктэригэр Оконешников Алексей Алексеевичка, «Кыталык» оҕо-ыччат эстетическэй киинин дириэктэригэр Терентьева Сардаана Ивановнаҕа уонна бары көрөөччүлэрбитигэр.<br>Өйдүү, көрө сылдьарга диэн биһиэхэ кэлбит көрөөччүлэрбит санааларын хайдах баарынан манна угабыт.<br><br>-----------<br>Манньыаттаах уола испэктээк.<br><br>Ходулов аатынан народнай театр Николай Степанов диэн нууччалыы тыллаах драматург суруйбут «Гаврил Васильевич Никифоров» диэн испэктээгин сахалыы Надежда Сидороваҕа тылбаастатан туруорда.<br>Сүрдээх хаппырыыс көрөөччүбүн режиссер Данил Осипов туруоруутун сэргээбэт этим. Сөбө суох уларытыыны киллэрэрэ, сценаны киэргэтиитэ итэҕэс курдуга. Ол эрээри Манньыаттааҕы көрдөрөр эбититтэн, билиэт сыаната удамырыттан, Бэчигэн, Светослав Иванов оонньуулларын иҺин сырыттым.<br>Уонна олус астынан. Үөрэн кэллим.<br>Испэктээк табыллыбыт. Ордук сценографията хоту дойдуга илдьэ барда. Улахаан таба сыарҕалара, таҥастара саптара, табан хамсаналлара, хаһыылара ыһыылара чахчы туундараҕа илдьэ сырытта.<br>Бэчигэн дьоһуннук туттуута, саҥата иҥэтэ Манньыаттаах уолун тилиннэрдэ.<br>Аҕатын Святослав табыллан көрдөрдө. Иккиэн да дикциялара үчүгэйэ, сибигинэйдэхтэринэ да 300 миэстэлээх толору зал түгэҕэр иҺиллэр.<br>Арай Масаха кэпсээнэ «иҺинэн -таҺынан» соҕус. <br>Бу коммунистическэй өй санаа улаханнык арахса илик Мэҥэ оройуонугар, Манньыаттаах уолун көрдөрүү хорсун быһыы буолар.<br>Икки түбэлтэни испэктээк арыйда көрөөччүгэ. Ол Манньыаттаах түүлээҕинэн эргиниитигэр компаньона хайдах олохтон барбыта. Конкуренциялаһар атыыһыт засадатыгар түбэһиитэ эбит.<br>Иккиһэ Хабырыыс кэргэнин олус чаҕылхайдык көрдөрдүлэр. Чахчы Хабырыыска өй санаа, тирэх буолбут эбит.<br>Дьиҥнээх патриотка эбит. Дойдутун таптыыра бэрт буолан кэргэнин кытта тас дойдуга барсыбат хаалар. Билэр манна туоратыллыахтааҕын, былаас өстөөҕө буоларын. Ол эрээри хаалар. Бу билиҥҥи да олоххо кини олоҕо эдэр ыччакка холобур буолуон сөп. Ордук кыргыттарга.<br>Бүтэһик монологтар табыллыбыттар. Тылбаасчыт тылы өһү сөпкө туттан, көрөөччүнү итэҕэттэ. <br>Бары оонньообут народнай артыыстар, профессиональнай артыыс таһымыгар оонньоотулар. Толору зал көрөөччүлэрэ туран эрэ астынан ытыстарын таһынна. 300 киһи сүрэҕэр Манньыаттаах уола тилиннэ.<br><br><br>-------<br>Куоракка «Манньыаттаах уола» испэктээкилгэ сылдьыбыт дьон сүрдээҕин астыммыттар. Онон Майа театра улахан таһымнаах испэктээкиллэри туруорар кыахтааҕын дакаастаата. Онтон биһиги үөрэбит. <br><br>------<br>Майа народнай театрын көрдөрүүтүгэр «Манньыаттаах уола» испэктээги көрдүбүт. Бэркэ туруорбуттар. Саха театрын испэктээгэ репрессия кэмин, ыар дьылҕатын таарыйбыт буоллаҕына майалар кырдьык атын - атыытын-эргиэнин өттүн арыйдылар. Уустуга диэн игровой буолбатах, разговорнай спектакль эбит. Барытын тылынан, саҥанан, кэпсэтиинэн тиэрдии. Ол иһин кылаабынай оруолларга ыарахан буолуон сөп. Ону уолаттар кыайа туттулар. Кылаабынай оруоллары барыларын сөбүлээтим. Декорацията суох. Биир аан киирэр-тахсар. Масаха экскурсиятыттан саҕалаан идеятын бэркэ толкуйдаабыттар, бүтэһигэр японец кэлбитэ эмиэ үчүгэй, эрэбиллээх диэн түмүктэнэр. Арыыйда тэтимэ бытаан дуу дии санаатым. Ол олоппос киллэрэр дьонтон артыыстар саҥаларыгар тиийэ көстөр. Ол гынан баран хоту быһылааннаах айан, утарсааччылар, революция, күрэтии барыта киһи өйдүүр гына туруорбуттар. Маладьыастар.<br><br>-------<br>Бэҕэһээ, ахсынньы ый 8 күнүгэр Саха тыйаатырыгар «Манньыаттаах Уола» испэктээги көрөн бараммын Манньыаттаахтар өтөхтөрүн, Аһыкай алааһын көрүөхпүн, тиийэн саха сатабыллаах атыыһыта, мецената Гавриил Никифоров - Манньыаттаах уола төрөөбүт - үөскээбит, олорбут сиригэр сылдьан, сүгүрүйэн ааһыахпын баҕардым.<br>Надежда Сидорова сценарийынан режиссер Даниил Осипов бэйэтин көрүүтүнэн олус бэрт испиэктээҕи туруорбут. Аҥардас Ньургун Бэчигэн оонньуура, Масаха кэпсиирэ... Мэхээс бэйэтин оонньуур. Кини Аһыкайга бэйэтинэн интэриэстээх дьону илдьэн көрдөрөрүн, кэпсиирин уонна бырайыак, фонда салайааччыта буоларын билэбит. Испэктээк саҕаланыытыгар Манньыаттаахтар олохторун, Аһыкай алаас туһунан кылгастык кэпсиир. Урукку кэми кытары билиҥҥини бэркэ аттаран ситимнээбиттэр. Майатааҕы Д.Ф.Ходулов аатынан норуот тыйаатырын артыыстара олус бэркэ оонньоотулар, оруолларын кыайа - хото туттулар. Көрөн дуоһуйдум.<br><br>------<br>Алинам подругаларынаан Манньыаттаах уолугар сылдьыбыттар. Олох үөрэн, астынан кэлбиттэр (сорохторо нууччалыы иитиилээхтэр, саҥа сахалыы спектакль диэни көрөн эрэллэр, Алина угуйар блх) - туруорааччы режиссерга улахан махтал - респект, туох да улахан декорацията суох (оннук да буолар буо, передвижной народнай театр) киһи дууһатыгар тиийэр, өйдөнөр гына арыйда диир. Масаханы астыммыттар - билиитэ киэҥин, сахалыы саҥарара ырааһын, түргэнин - аныгы поколениеҕа олох чугас диэн биһирээбит аҕай. Бары олус да талааннаах норуот дьоно эбит диир. Куоракка өссө төгүл эбэһээт киирэн көрдөрүөхтэрин наада - көрбөтөх дьон элбэх, оҕолорбутун, дьиэ кэргэттэрбитин илдьэн көрдөрүөх эбиппит диир.<br><br>------<br>Ахсынньы 8 күнүгэр Майатааҕы Дм.Ходулов аатынан норуодунай тыйаатыр туруорбут «Манньыаттаах уола» диэн сонун испэктээги астына-дуоһуйа көрдүм. <br>Г.В.Никифоров-Манньыаттаах уола 1871с-ха Илин Хаҥалас 1 Тыыллыма нэһилиэгэр Аһыкайдар диэн кыахтаах аҕа ууһугар төрөөбүт бастакы гильдийалаах улахан атыыһыт.<br>Бастаан аҕатын кытта көмүс хостуур бириискэлэри этинэн хааччыйан саҕалаабыт. Салгыы тимир суол кэлиэхтээҕин билэн, аҥардас ити бириискэлэринэн эрэ муҥурданар тутаҕын сэрэйэр. <br>Улахан өйдөөх, инникитин толкуйдуур буолан, аҕатыттан 50000 көмүс манньыаты иэс ылан, хоту улуустарга биригээдэ тэрийэн түүлээҕинэн эргинэн, ыыра кэҥиир. Ити эттэххэ дөбөҥ эрээри, оччотооҕу ыт-ат көлөнөн кэлэ-бара таһаҕастаах, аҥардас ол дойдуларга айаннаан да тиийэр манан аҕай дьыала буолбатаҕа биллэр.<br>Төһө-хачча араас моһоллору, ол иһигэр бөрө үөрүн көрсүү, өрүскэ түһэн ылыы, тоһуурга түбэһии уо.да-барытын ааҕан сиппэккин. Ол эрээри бүтүн оҥоһуулаах буолан, барытын этэҥҥэ туораан, дьыалата табыллан иһэр. Биллэн турар, улахан харчы эргийэр эргиэн эйгэтигэр күөнтэһии кытаанаҕа эрээри, дьылҕата кинини онуоха-маныаха диэри мүччү-хаччы туттаран быыһаан ылан испит...<br>Г.В.Никифоров курдук бөдөҥ историческай личность аатын өссө төгүл норуокка дорҕоонноохтук ааттатан биир дойдулаахтара үтүө дьыаланы саҕалаабыттарын истэн-ааҕан билэрим. Бу ааспыт сылларга дьоһуннаах кинигэлэр таҕыстылар, олорбут алаааһыгар экспедициялар тэрилиннилэр. Уонна дьэ бу бэртээхэй сценографиялаах испэктээк дьон-сэргэ сэҥээриитин ылла. Оруоллары толорооччулар хас биирдиилэрэ идэлээх артыыстартан итэҕэһэ суох итэҕэтиилээхтик оонньоотулар. Көстүүм, мал-сал, тыас-уус, уот-күөс уо.да барыта орун оннугар, сөрү сөпкө таҥыллыбыт.<br>Биир сөбүлээбитим диэн- тыл-өс олох мааны. Хас биирдии тыл барыта чопчу бэйэтин суолтатыгар, уопсайынан, барыта ис киирбэх, санаа иһинэн. Өссө биири тоһоҕолоон бэлиэтээтэххэ-биир да киһи оруолун тылын нойосуустаан «сордонон» үөрэппит курдук «садьыаскалаан» ылбакка, күннээҕи дьиҥнээх кэпсэтии киэбинэн барбыта олус үчүгэй. <br>Саамай долгутуулааҕа- бастакы айаннарыгар турунуу түгэнэ этэ-аам-даам туман быыһынан саҥа саҕахтарга субу илэ көтүтэн иһэр курдуктара...<br>Биир дойдулааҕым Ньургун Бэчигэн сүрүн оруолу бэркэ оонньоото. Тас көрүҥэ, туттара-хаптара, куолаһа-барыта дьоһун. <br>Биир сонун көстүү- саҕаланыытыгар уонна бүтэһигэр билиҥҥи кэми киллэрэн биэрбиттэрэ буолла. Масаха Мэхээс туристары көрсүһүүтэ, Манньыаттаах уолун, Тыыллыма нэһилиэгин туһунан кэрэхсэбиллээх кэпсээнэ, ол быыһыгар «Сулустары» ааттаан ылбыта олус үчүгэй сонун көстүү буолла.<br>Аны баай матырыйааллаах быыстапканы туруорбуттар, дьон сэҥээрэн көрөр-истэр да буолар эбиттэр. Киһи элбэҕиттэн онон-манан эрэ көрөн-истэн хааллым.<br>Уонна маннык дии санаатым.<br>Тыыллыма диэн 600-н тахса киһилээх нэһилиэккэ 6 музей баар эбит. Олор матырыйаалларынан буклет оҥорон аҕалбыттара буоллар, атыыга да барыан сөп эбит диэн. Ити нэһилиэктэн судаарыстыбанннай диэйэтэл С.З.Борисов, академик В.П.Ларионов уо.да биллиилээх дьон тахсыбыттарын саҥа биллим.<br>Г.В.Никифоров-Манньыаттаах уола куоратынан-тыанан элбэх оскуоланы, пансионаты аһан элбэх ыччаты үөрэттэрбит, тэрилтэлэри туттарбыт, маҕаһыыннарынан нэһилиэнньэни аһынан-таҥаһынан хааччыйбыт (1968 с. мин аан бастаан куоракка киириибэр билиҥҥи ДП-1 дьиэтин оннугар турар Манньыаттаах уола туттарбыт маҕаһыыныгар сылдьан улаханын, киэҥин, ас-үөл, халбаһыы суорда элбэҕин сөҕө көрбүттээхпин, олортон краковскай уонна браунгшвейскай диэннэри өйдөөн хаалбытым). <br>Саҥа былаас олохтонуутугар аҕалыы уол Василий Сергеевич, Гаврил Васильевич Никифоровтар өр сылларга төрөөбүт нэһилиэктэрин түһээнин толуйан олорбут, Арассыыйаны ааһан омук сирдэрин кытта эргиэни сайыннарбыт уо.да үтүмэн үгүс үтүөлэрин үнтү тэпсэн, сойуолаһыы саҕаланар. <br>Дойду үрдүнэн күүдэпчилэммит өрөбөлүүссүйэ уотуттан тыынын тэскилэтэн, Гаврил Васильевич кыра уолун Анатолийы илдьэ киинэ түспүт, биһигэ ыйаммыт сириттэн чиэски дойдуларга күрүүргэ күһэллэр ыар дьылҕаланар.<br>Тапталлаах кэргэнэ Мария барахсан сайыһан аймана суланнар даҕаны, манна да буоллар, син биир ыраах сылдьар оҕолорун араҥаччылыыр айыы санаалаах дойдутугар хаалар.<br>Бүтүн улуус тойон өһүөтэ буолан олорбут саха саарына дойдутуттан букатыннаахтык араҕарыгар олорбут дьиэтин сыарҕалаах атынан үс төгүл эргийэн: «Эргиллиэм хайаан да...» диэн саҥалаах айан суолун туппутун туһунан өрдөөҕүтэ истэн турардаахпын.<br>Биллиилээх драматург В.Е.Васильев-Харысхал маннык ааттаах испэктээгин толору көрөөччүлээх Саха тыйаатырыгар эмиэ биир бачча долгуйан көрбүттээхпин.<br>Күн бүгүн Манньыаттаах уолун махталлаах сахатын норуота өйдүүр, кини улуу аатыгар сүгүрүйэр.<br>Онон, Аһыкайга Гаврил Васильевич Никифоров олорбут дьиэтин сөргүтэргэ биир дойдулаахтара анал тэрээһиннэри утумнаахтык үрдүк таһымҥа ыытан, сыалларын ситиэхтэригэр эрэл санаа үөскээтэ. <br>Анна Петровна Григорьева. Тааттаттан төрүттээх Дьокуускай к. олохтооҕо, краевед, «Таатта улууһун үйэтитиигэ кылаатын иһин», «Увековечивание», «Игидэй нэһилиэгин соц.-эконом. сайдыытыгар кылаатын иһин», Дьокуускай к. Думатын «Признание заслуг» бэлиэлэрдээх, 6 литературнай түмсүү чилиэннэрэ.<br>Ахсынньы 9 күнэ 2025 сыл.<br><br>Испиктээккэ оруолларга оонньоотулар: <br>Маассабай сыана артыыстара<br>Контвар Сыроватскай <br>Маргарита Максимова<br>Роман Николаев <br>Зоя Москвина<br>Айталина Степанова <br>Анастасия Петрова<br>Елена Варламова <br>Татьяна Саввина<br>Светлана Федорова <br>Марианна Ефимова <br>Александра Гаврильева <br>Михаил Попов <br>Өркөн Осипов<br>Айанньыттар - Антон Баишев, Михаил Трифонов, Ариан Тарабукин <br>Силин Афанасий Федорович – Николай Игнатьев <br>Антипин Иван Прокопьевич - Александр Эверстов<br>Сибиряков Иван Алексеевич - Михаил Самсонов<br>Скрипицын Владимир Николаевич – Александр Кулешов <br>Кэрэмэн - Виталий Никифоров <br>Васильев Михаил Гаврильевич - Алгыс Макаров<br>Ерофей - Константин Скрябин <br>Бахарев Петр Иванович - Спиридон Григорьев<br>Туристар - Алтаана Зыкова, Юнона Игнатьева<br>Тылбаасчыт - Мария Филиппова <br>Дьоппуон - Олег Петров<br>Масаха Мэхээс<br>Манньыаттаах Баһылай - Станислав Иванов<br>Мария Павловна – Саргылана Сивцева <br>Гаврил Васильевич Никифоров-Манньыаттаах уола - Ньургун Бэчигэн <br>Көстүүм - Вероника Быганова, Анастасия Петрова, Галина Эверстова<br>Худуоһунньуктар - Мария Говорова, Михаил Попов<br>Реквизиты бэлэмнииргэ, көстүүмнэри тигэргэ көмөлөстүлэр үөрэтэр-оҥорон таһаарар киин кэлэктиибэ, дириэктэр – Эдуард Захаров<br>Грим – Александра Скрябина, Линда Захарова<br>Тыас-уус - Александр Теряков<br>Уотунан киэргэттэ, музыканы суруйда - Алексей Ефимов<br>Режиссер - Данил Осипов<br>Мэҥэ Хаҥалас улууһун дьаһалтатыгар, култуура уонна духуобунай сайдыы управлениетыгар Дмитрий Ходулов аатынан норуот айымньытын дьиэтин аатыттан махталбытын биллэрэбит!